Het alfabet van de Poolse muziek

 A    B    C    D    E    F    G    H    I    J    K    L    M    N    O    P    Q    R    S    T    U    V    W    X    Y    Z  

A

Askenase, Stefan:

(Lemberg 1896 - Bonn 1985), Pools, sinds 1951 Belgisch pianist, studeerde bij Emil von Sauer. Maakte talrijke concertreizen in en buiten Europa. Befaamd Chopin-vertolker.

B

Baird, Tadeusz:

(Grodzisk Mazowiecki 1928 - Warschau 1981), Pools componist, één van de belangrijkste Poolse componisten van zijn generatie. Verbond in zijn vroege composities neoclassicistische elementen met een nationaal-Poolse stijl (Sinfonietta, 1949; symfonieën, 1951 en 1952). Zijn latere werken tonen een sterke toenadering tot de Westeuropese Nieuwe Muziek, met o.m. twaalftoon- en seriële technieken (Etudia, 1961). Hij schreef o.m. ook de opera Jutro (1966) en de cantate the-Briefe (1970).

C

Chopin, Fryderyk François:

(Zelazowa Wola, bij Warschau, 1810 - Parijs 1849), Pools componist en pianist, zoon van een Franse vader en een Poolse moeder. Toonde zich al vroeg veelzijdig begaafd (mimiek, karikatuurtekenen), gevierd als muzikaal wonderkind. Hij ontving muziekonderricht van de Bach-apostel Zywny, daarna van J. Elsner. In 1829 gaf hij twee concerten te Wenen, in 1830 verliet hij Polen voor altijd - en vestige zich in 1831 te Parijs. Spoedig kwam hij in een kring van voorname vrienden en kunstenaars (Heine, Liszt, Berlioz) en verwierf er als pianist, maar ook als componist van pianowerken en als pedagoog groot aanzien. Zijn gezondheid, nooit oversterk, werd echter bedenkelijk, ook doordat hij zich onvoldoende ontzag. Chopin ging in 1838 tot herstel naar Mallorca, vergezeld en verpleegd door de Franse schrijfster George Sand, met wie hij een liaison had. Hoop op een volledige genezing bleek ijdel. Later vertoefde hij 's zomers meestal in George Sands woning te Nohant, totdat de twee kunstenaars in 1847 uiteengingen. Te Nohant zijn vele zijner beste composities ontstaan. In 1848 scheen enig beterschap in te treden; hij maakte een reis naar Engeland en Schotland, maar begin 1849 te Parijs teruggekeerd, overleed hij.
Zijn belangrijkste werken zijn de etudes (op.10 en 25), preludes (op.28), de mazurka's en polonaises; doch ook de walsen, scherzi en noctures bevatten wonderen van schoonheid. Zijn Berceuse is een ongeëvenaard voorbeeld van melodische variatiekunst; de Barcarolle verbaast nog heden door harmonische stoutmoedigheid. De finale van de sonate in bes-mol kent haar weerga niet in de muziekliteratuur. Kenmerkend voor Chopins werk is de zeer persoonlijke synthese tussen Poolse-traditionele en Westeuropees-klassieke muziekelementen, waaraan romantische elementen en vaak gedurfde harmonieën zijn toegevoegd. De verdere ontwikkeling der toonkunst (Wagner, Debussy) is zonder Chopin ondenkbaar.

Czerny-Stefánska, Halina:

(Krakau 1922), Pools pianiste, leerlinge van Cortot te Parijs, speelde overwegend Chopin op een lyrische, technisch vrij ingehouden wijze.

G

Godowsky, Leopold:

(Wilna 1870 - New York 1938), Pools-Amerikaans componist en pianist, leerling van Rudorff (Berlijn) en Saint-Saëns (Parijs), begon als wonderkind zijn carrière als briljant pianist. Vestigde zich in de Verenigde Staten. Composities: vnl. pianomuziek. Maakte voor pedagogische doeleinden bewerkingen van Chopins etudes.

Goldberg, Szymon:

(Włocławek 1909), Pools-Amerikaans violist en dirigent, studeerde o.m. bij C. Flesch, was concertmeester te Dresden en Berlijn. Na 1933 werkzaam als solist, vooral als kamermuziekspeler. Hij vormde een trio met Hindemith en Feuermann. Was van 1955 - 1978 vast dirigent van het Nederlands Kamerorkest. Met Radu Lupu vormde hij een duo.

H

Haendel, Ida:

(Chelm 1924), Pools pianiste, studeerde bij Flesch en Enesco. Maakte concertreizen door Europa en Amerika. Haar repertoire is zeer uitgebreid en zij is befaamd om haar virtuositeit.

Haubenstock - Ramati, Roman:

(Krakau 1919), Israëlisch componist en pedagoog van Poolse afkomst, studeerde te Krakau en Lemberg compositie en muziekwetenschappen. Emigreerde in 1950 naar Israël, waar hij doceerde aan de muziekacademie van Tel Aviv. In 1957 vestigde hij zich te Wenen. Trad op als gastdocent o.m. in Buenos Aires en Stockholm. Hij schreef o.m. Ricercari (1956, voor strijkorkest), Les symphonies des timbres (1957, voor orkest), Exergue pour une symphonie (1957, elektronische muziek), de opera Amerika (1964, naar Kafka), Song (1978).

Huberman, Bronislaw:

(Czestochowa 1882 - Corsie-sur-Vevey 1947), Pools Vioolvirtuoos, leerling van J. Joachim, trad op zijn elfde jaar reeds op. Maakte uitgebreide concertreizen. Hij was in 1936 oprichter en leider van het Israëlisch Filharmonisch Orkest te Tel Aviv. Was zeer gevierd als vertolker van het klassieke en het romantische vioolrepertoire.

K

Kiepura, Jan:

(Sosnowiece 1902 - Harrison, N.Y., 1966), Pools zanger (tenor), zong o.m. aan de staatsopera te Wenen, aan de Scala te Milaan en van 1937 - 1942 aan de Metropolitan te New York. Succesvol bij de film, vooral na zijn huwelijk met de sopraan Martha Eggerth. Zong na 1942 vnl. operette.

Klecki, Paul:

(Lodz 1900 - Liverpool 1973), Pools dirigent en componist, sinds 1939 in Zwitserland gevestigd. Trad in zowel Europa als Noord- en Zuid-Amerika veelvuldig op als gastdirigent. Schreef orkestwerken, o.a. twee symfonieën, een vioolconcert, kamermuziek, liederen.

Kotónski, Wlodzimierz:

(Warschau 1925), Pools componist, wiens vroege werken beïnvloed werden door de Poolse volksmuziek. Later ging hij zich toeleggen op twaalftoon- en seriële techniek (Musique en relief, 1960) en op concrete en elektronische muziek (Microstructuren, 1963).

Kujawiak:

Poolse nationale dans uit Kujavië, in 3/8 en 3/4 maat; een vorm van mazurka, maar dan in iets langzamer tempo.

L

Landowska, Wanda:

(Warschau 1879 - Lakeville, Conn., 1959), Frans klaveciniste van Poolse afkomst, streefde in haar eigen school in St-Leu-la Forêt naar herleving van het klavecimbel en de hiervoor gecomponeerde oude muziek. Zij schreef vele studies, o.a. over Bach en de klavecimbelmuziek. In 1940 vestigde zij zich in Amerika. Gold als één van de grootste klavecinisten van haar generatie.

Leschetitzky, Theodor:

(Lancut, bij Lemberg, 1830 - Dresden 1915), Pools-Oostenrijks pianist enpedagoog, studeerde o.a. bij C. Czerny. Was leraar aan het conservatorium te St.-Petersburg en stichtte later te Wenen een eigen pianoschool, waar o.m. Schnabel en Paderewski zijn leerlingen waren. Schreef pianomuziek en 2 opera's.

Lipinski, Karol:

(Radzyn, bij Lublin, 1790 - Urlów, bij Lvov, 1861), Pools violist en componist, trad in vele landen als vioolvirtuoos op, o.m. samen met Paganini. Componeerde viool- en kamermuziek en orkestwerken.

Lutoslawski, Witold:

(Warschau 1913), Poolse componist, één van de meest vooraanstaande componisten in Polen. Trad veelvuldig op als dirigent van eigen werk en gaf ook vele gastcolleges in Amerika en West-Europa. Gebruikte sinds zijn contacten met de contemporaine westeuropese muziek seriële technieken en aleatoriek. Componeerde o.a. Musique funèbre (1958), Strijkkwartet (1964), Celloconcert (1970), Miparti (1976), Concerto voor hobo, harp en kamerorkest (1980); voorts kamermuziek, pianomuziek, toneel- en filmmuziek.

M

Malcuzynski, Witold:

(Warschau 1914 - Palma de Mallorca 1977), Pools pianist, leerling van Paderewski, maakte concertreizen door de gehele wereld. Befaamd Chopin-vertolker.

Mazurka:

nationale Poolse dans in 3/4 maat, met een statiger tempo dan de wals en met een accent op de 2de en 3de tel. Komt dikwijls voor als tweevoudige dans; kujawiak (langzaam) en oberek (snel). Verspreidde zich vanaf midden 18de eeuw over West-Europa en werd door Chopin in de kunstmuziek ingevoerd.

Moniuzsko, Stanislaw:

(Ubiel 1819 - Warschau 1873), Poolse componist, was o.m. dirigent van de opera en leraar aan het conservatorium te Warschau. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste Poolse operacomponist uit de 19de eeuw. Van zijn vele opera's werd vnl. bekend Halka (1948). Hij schreef voorts veel kerkmuziek, liederen, orkest-, kamer- en toneelmuziek.

P

Paderewski, Ignacy Jan:

(Kuryłówka 1860 - New York 1941), Pools pianist, componist en staatsman (o.a. premier van Polen in 1919), studeerde aan het conservatorium van Warschau, waar hij van 1878-1883 leraar was (directeur van 1909-1913). Maakte grote concertreizen en gold als één van de grootste pianovirtuozen van zijn generatie. Componeerde o.m. veel pianomuziek, sonates, de opera Manru (1901).

Palester, Roman:

(Sniatyn 1907), Pools componist, leerling van o.m. Sikorski (compositie), vestigde zich in 1925 in Parijs. Was na Tweede Wereldoorlog terug in Polen. Onderging invloed van Strawinsky. Schreef later in seriële stijl(Study 58, 1958; Muziek voor orkest, 1972; concerten, kamer-, toneel- en en filmmuziek).

Panufnik, Andrzej:

(Warschau 1914), Pools componist en dirigent, studeerde bij Sikorski (compositie) en F. Weingartner (directie). was dirigent van de filharmonische orkesten van Krakau en Warschau. Vestigde zich in 1952 in Engeland, waar hij o.m. het Birmingham Symphony Orchestra dirigeerde. Één van de meest vooruitstrevende Poolse componisten van zijn generatie. Kenmerkend voor zijn later werk zijn majeur- en mineurtegenstellingen, ook sporen van Poolse volksmuziek en van het Gregoriaans (Universal prayer, 1968, tekst A. Pope). Schreef symfonieën, ouvertures, koorwerken, Poolse suite voor sopraan, piano-, kamermuziek en liederen.

Penderecki, Krysztof:

(Debica, bij Krakau, 1933), Poolse componist, werd in 1972 directeur van de muziekacademie van Krakau. Doceerde van 1972-1978 aan de Amerikaanse Yale University. Trad ook op als dirigent van o.m. het Orkest van de Filharmonie van Krakau. Toonaangevend componist in Polen van de Nieuwe Muziek, later van de neo-romantiek. Werd op slag beroemd met de uitvoering van zijn Ofiarom Hiroszimy (Klaagzang voor de slachtoffers van Hiroshima, 1961, voor strijkorkest). Andere belangrijke werken zijn o.m. Lukas-Passion (1965), het oratorium Dies irae (1967), de opera's Die Teufel von Loudon, (1969, naar Huxley) en Paradise Lost (1978, naar Milton), Vioolconcert (1976), Tweede symfonie (1980), Pools requiem (1984).

Perlman, Itzhak:

(Tel Aviv 1945), Israëlisch violist van Poolse afkomst, studeerde in Israël en Amerika. Debuteerde in 1963 in Carnegie Hall in New York. Speelde in alle grote concertzalen. Maakte ook veel grammofoonplaten (van o.a. alle sonates van Mozart, met D. Barenboim als pianist, en alle vioolconcerten van Mozart). Heeft een zeer veelzijdig repertoire (van barok- tot eigentijdse muziek).

Polonaise:

één van de meest karakteristieke oude Poolse dansen, oorspronkelijk in 2/4, later (begin 18de eeuw) in 3/4 maat, en met een sterk accent op de eerste tel.

R

Rodzinski, Artur:

(Spalato 1894 - Philadelphia 1958), Pools-Amerikaans dirigent, assistent van Stokowski, leidde het Los Angeles Philharmonie Orchestra (1929), het Cleveland Symphony Orchestra (1943 - 1947). Trad veelvuldig op als gastdirigent.

Rowicki, Witold:

(Taganrog 1914), Pools dirigent en violist, leerling van o.a. Hindemith, doceerde viool in Krakau; was van 1945 - 1950 dirigent van het symfonieorkest van de radio te Katowice, daarna van het Filharmonisch Orkest van Warschau. Propageerde als dirigent de Poolse muziek in het buitenland. Was tevens componist (symfonische en kerkmuziek; liederen).

Różycki, Ludomir:

(Warschau 1884 - Katowice 1953), Pools componist en dirigent, studeerde o.m. bij Humperdinck te Berlijn. Was operadirigent in Lemberg en leraar aan het conservatorium te Warschau. Behoorde met Szymanowski tot de vernieuwers van de Poolse muziek. componeerde o.m. 7 opera's, balletten, toneel-, koor-, orkest-, kamermuziek, liederencyclussen.

Rubinstein, Arthur:

(Lodz 1887 - Genève 1982), Pools-Amerikaans (sinds 1946) pianist, studeerde te Berlijn en bij o.m. Paderewski. Trad in 1898 op als wonderkind. Reeds tijdens zijn leven een legende als pianovirtuoos (vnl. Chopin- en Schumann-vertolker). Rubinstein trad op in alle landen van de wereld, maar weigerde pertinent dat te doen in Duitsland en Oostenrijk. In 1969 draaide de cineast Fr. Reichenbach een boeiende portretfilm van hem L'amour de la vie. Hij concerteerde met uitgelezen werk van de Weense klassiekers, Schubert en Brahms. Hij publiceerde in 1973 My young years.

S

Schäffer, Boguslaw:

(Lvov 1929), Pools componist en theoreticus, studeerde bij Z. Jachimecki, onderging invloed van Webern, Cage en de New York School. Componeerde in 1953 het eerste Poolse werk in twaalftoontechniek (Nokturn, voor strijkers). Als eerste Europeaan stelde hij in 1957 een grafische partituur samen. In zijn werk, dat alle genres omvat, wil hij ook toevalselementen en muziektheater verwerken. Propageerde avant-garde-stromingen in Polen en bracht ook specifiek Poolse elementen naar het Westen. Publiceerde een Leksykon kompozytorów XX wieku (Lexicon van componisten van de 20ste eeuw).

Stokowski, Leopold:

(Londen 1882 - Nether Wallop, Hampshire, 1977), Amerikaanse dirigent van Poolse origine, leerling aan het Royal College of Music te Londen, was dirigent van het Cincinnati Symphony Orchester (1909) en het Philadelphia Symphony Orchestra (1912 - 1936). Leidde voorts vele orkesten in de gehele wereld. Oprichter van het All American Youth Orchestra (1940) en het American Symphony Orchestra (1962). Bekend om zijn eigenzinnige (omstreden) interpretaties van de muziek.

Szeryng, Henryk:

(Warschau 1921 - Kassel 1988), Pools-Mexicaans violist, leerling van o.a. C. Flesch. Trad op als 14-jarige. Kwam in 1942 in Mexico terecht, waar hij in 1946 een vioolklas oprichtte (en leidde) aan de universiteit van Mexico-city. Maakte in 1953 een come-back als vioolvirtuoos en verwierf tijdens zijn concertreizen een grote reputatie als vertolker van klassieke en eigentijdse (Zuidamerikaanse) muziek.

Szymanowski, Karol:

(Tymoszówska 1882 - Lausanne 1937), Pools componist, geldt als de grootste componist van zijn land na Chopin. Studeerde te Warschau bij Zawirski en Noskowski. Behoorde tot de groep Jong Polen (in de muziek). Werd na vele concertreizen in 1922 leraar compositie en in 1926 directeur van het conservatorium te Warschau. Als componist onderging hij aanvankelijk romantische (Chopin), later impressionistische (Debussy, Ravel) invloeden. Na 1922 verwerkte hij ook Poolse volksliederen in interessante harmoniek en gedifferentieerde klankkleuren (o.m. in zijn liederencyclus Slopwienie). In zijn latere werken gebruikte hij tevens elementen uit de oosterse muziek (o.m. in de opera Koning Roger, 1926). Zijn werk omvat voorts o.m. 4 symfonieën, strijkkwartetten, viool- en pianomuziek, het oratorium Stabat Mater (1929), toneelmuziek, balletten, koorwerken en liederen.

T

Tansman, Alexander:

(Lodz 1897), Pools-Frans componist, vestigde zich in 1921 te Parijs. Componeerde door Strawinsky en de Slavische melodiek beïnvloede opera's, werken voor koor en orkest, film-, orkest-, kamer- en veel pianomuziek.

Tausig, Carl:

(Warschau 1841 - Leipzig 1871), Pools pianist, studeerde o.m. bij Liszt. Briljant pianovirtuoos. In 1866 richtte hij in Berlijn de Schule des Höheren Klavierspiels op. Componeerde pianowerken en pianobewerkingen van composities van o.a. Bach, Beethoven, Schubert, Wagner, Berlioz.

W

Wieniawski, Henryk:

(Lublin 1835 - Moskou 1880), Pools violist en componist, studeerde te Parijs. Was te St.-Petersburg kamervirtuoos aan het hof en leraar aan het conservatorium. Doceerde ook aan het conservatorium te Brussel. Maakte als briljant virtuoos vele concertreizen in Amerika (1872 - 1874). Schreef schitterende vioolmuziek (concerten, etudes). Voerde een nieuwe stokvoering in het viooolspel in.